Aspir Bitkisi Nedir? Nerede Yetişir? Faydaları Nelerdir?

Çok eskiden beri tanınan ve tarımı yapılan bu bitkinin anavatanı günümüzde tam olarak bilinmemektedir. Ancak birçok bilim insanı anavatanının Anadolu olduğunu düşünmektedir. Aspir eski bir tarım bitkisidir. Yapılan araştırmalar M.Ö 3. yüzyıla ait Mısır mumyalarının bağlarının bu bitkiyle boyandığını ortaya çıkarmıştır. Çin’de bitki M.Ö 2. yüzyılda kullanılmaya başlanmıştır.

Aspir’in birçok ülkede az veya çok tarımı yapılmakta, bitkiden boya maddesi olarak yararlanılmaktaydı. Aspir sarısı ve kırmızısı 19. yüzyılın sonlarında kimyasal olarak elde edildi. Anilin boyaların daha ucuza üretilmeye başlamasıyla tarımı yavaş yavaş geriledi.

Tarihçi Herodot Mısırlıların papağan yemi diye adlandırdıkları tohumu presleyerek yağ elde ettiklerini yazmaktadır. Dioskorides bitkinin çiçeklerinin yendiğini, tohumlarının ilaç olarak kullanıldığını, suyunun ise sütü mayaladığını yazmaktadır. Plinius aspir’i tarımı yapılan ve yapılmayan olarak ikiye ayırmaktadır.

Aspir’in Mısır’da tohumundan yağ elde etmek için yetiştirildiğini yazmaktadır. Ayrıca yabanisini de ikiye ayırmaktadır; bunlardan birinin tarımı yapılana benzediğini, diğerinin ise sert ve dik bir gövdesinin olduğunu, bitkiyi kadınların öreke olarak kullandıklarını belirtmektedir. Bu nedenle bitkiye öreke bitkisi de denildiğini, tohumunun beyaz, büyük ve acı olduğunu da kaydetmektedir.

Tıbbi Nitelikleri: Güçlü bir peklik gidericidir.

Kullanıldığı Yerler: Bağırsak.

Yağ: Damar sertliği, yüksek kolesterol, yaşlanma ve göz çevresindeki deri sorunları.

Botanik: Bitki ülkemizde Amasya, Yozgat, Kayseri, Elazığ, Isparta ve Siirt çevresinde 1300 m’ye dek yetişmektedir. Günümüzde az da olsa tarımı yapılmaktadır. Hindistan, Meksika, A.B.D., Etiyopya, Avustralya ve İspanya tarımının en çok yapıldığı ülkelerdir. Boyu 60 cm’e ulaşabilen aspir bir veya iki yıllıktır. Gövde çıplak ve dallıdır. Gövdeye yapışık olan yaprakların kenarları dikenlidir. Ahlaki yaprakların kısa sapları vardır. Çiçekler temmuzdan eylüle dek sarımsı portakal renginde, sapların ucunda açarlar.

Nelerinden Yararlanılır: Yapraklarından, çiçeklerinden, tohumundan, tohumundan elde edilen yağdan yararlanılır.

Toplanması ve Saklanması: Yaprakları bahardan sonbahara dek, çiçekleri temmuz ağustos aylarında, tohumu ekim ayında toplanır. Çiçekleri preslenerek aspir ekmeği durumunda satılır. Tohumları preslenerek yağı çıkarılır.

Kokusu ve Tadı: Çiçeklerin tadı acıdır.

Yan Etkileri: Önerilen ölçülerde kullanıldığı sürece herhangi bir yan etkisi yoktur.

Bitkiden Yararlanma Yöntemleri:

Çay: 2 g tohum 200 ml suda kaynatılıp süzülür.

Yağ: Soğuk preslenmiş aspir yağı altın renklidir. Tadı fındığı andırır. En önemli özelliği içinde yaklaşık %80 oranında iki kere doymamış yağ asidi bulunmasıdır. Ayrıca aspir yağının 100 gramında 75 miligram E vitamini vardır. Yüksek kolesterol ve damar sertliği için önleyici olarak kullanılmaktadır. Çok kaliteli yemeklik yağdır.

İçindeki Bazı Maddeler: Aibümin, karbonhidratlar, selüloz, yağlar. Yaprakta C vitamini, çiçekte boya maddesi kartamin, tohumda labenzim. Tohum yağının %74’ünü linol asit trigliserin oluşturmaktadır. Aspir yağında doymamış yağ asidi oranı %8,5, iki kere doymamış yağ asidi oranı %78 ve üç kere doymamış yağ asidi oranı %0,5’dir.

Kısa Açıklamalar:

  • Romatizma ağrılarında yağıyla ağrıyan yer masajlanır.
  • Ülkemizde yabani olarak oldukça yaygın yetişen yünlü aspir  halk hekimliğinde kurt düşürücü ve menstrüasyon söktürücü olarak kullanılmaktadır.
  • Hali ipliği boyacılığında aspir sarı ve kırmızı renk elde etmek için kullanılır. Çiçeklerinden elde edilen kırmızı boya suda çözünmez, alkalik ortamda çözünür, ışığa karşı duyarlıdır. Buna karşılık bitkiden elde edilen sarı boya suda çözünür.
  • Tohumundan elde edilen yağ az da olsa boya ve vernik üretiminde ve boya sanayinde kullanılmaktadır.


Kommentare

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.