Dağ Nedir? Dağ İle Tepe Arasındaki Fark Nelerdir?

Dağ, çevresindeki yöreye göre çok yüksek olan kabartılar. Kabartıların daha küçüklerine ise tepe denir. Dağ ile tepe arasında salt büyüklük açısından fark vardır. Ancak bunun kesin bir ölçüsü de tanımlanmıştır. Bazen sıradağlar arasındaki yükseltiler de tepe adını alır. Örnek olarak Himalaya dağlarındaki Everest tepesi gibi.

Bazı dağlar, bulundukları yerlerde tek tek yükselir; Erciyes dağı böyledir. Dağların büyük bölümü sıra sıra dizilerek sıradağları oluşturur; Toroslar bunlara örnek olarak verilebilir. Dağlar genelde çevresindeki daha alçak yerlere doğru bir etekle iner. Dağ tabanı geniştir, doruklara doğru daralma görülür. Bazı dağlarda yüksek platolar (yaylalar) görülür.

Platolar masa biçimli yükseltilerdir; tabandan sivrilerek yükselmezler, yüksek yerleri düzce ve geniştir. Yerkabuğunun zayıf yerlerinde katmanlarını kıvrılarak dağları yükseltmesi olayına genelde dağ oluşması denir.

Dağların oluşması süreci, Tahta Tektoniği, kuramı ile açıklanabilir. Buna göre And Dağları, Güney Amerika anakara (kıta) platosunu, Nasca Okyanus platosunun alttan sıkıştırması sonucu oluşmuşlardır. Benzeri durum Himalayalar için söz konusudur.

Eskiden bir ada biçiminde olan Hindistan kara parçasının Asya kıtasına yanaşıp, kıtayı sıkıştırması ile Himalayalar yükselmişlerdir. Dağlar geleneksel olarak volkanik dağlar, kıvrım dağları ve horst dağları olarak sınıflanır. Volkanik dağlar, volkan çevresinde lavların ya da başka birikintilerin yığılması ile oluşurlar. Erciyes dağı buna örnek verilebilir.

Volkanik dağlar yeryüzünde tablaların sınırlarını belirleyen bir kuşak üzerinde sıralanmış görünürler. Kıvrım dağları büyük jeosenklinallere çökelmelerle tortuların birikimi ile başlar. Birkaç bin metre tortul madde yığılınca, aşınan karalardaki kütle eksilmesine karşın jeosenklinallerde büyük kütle artışı olur. Denge bozulur.

Jeosenklinallerin tabanları çökmeye başlar. Önce dip kıvrımlar gelişir, ardından kavramlar tüm kütleyi sarar. Derinlere çöken kütlelerin ısınma nedeni ile hacimleri artar. Bu kıvrımları yukarı doğru yükseltir. Artık dağoluş olayı gerçekleşmiştir.

Horst dağları ya da blok dağlar, iki fay sistemi arasında yereyin yükselmesi sonucu oluşurlar. Bu dağların yanları kırıklarla (faylar) çevrilidir. Bunların yanlarında Çöküntü Hendekleri vardır. Yurdumuzda Büyük Menderes ve Küçük Menderes ile Gedik vadileri ve İzmir körfezi çöküntü hendeğine örnektirler.

Dağoluş evresinin hemen ardından aşınma erozyon olayı başlar. Önce sivrilikler törpülenir. Zamanla doruklar yatıklaşır. Sonunda dağlar, tepeler dalgalı ve yontuk düzlüklere dönüşürler. Bu aşınma sonucu düzleşme bölgesinde kütle ve basınç azalması yeniden dağ oluş ortamını hazırlar. Gerçekte birçok yükselmiş yereyler eskiden peneplen biçimini almış bölgelerdir.



Kommentare

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.