Dünyada Görülen İklim Tipleri Ve Özellikleri Nelerdir?

Yeryüzünde hiç bir yerin iklimi birbirinin aynısı değildir. Bu nedenle iklim tiplerinin sınıfılandırılması iklimlerin genel özelliklerine göre yapılır. Sıcak iklimler, soğuk iklimler, ılıman iklimler, yağışlı iklimler, ve kurak iklimler gibi. Bunlara iklim kuşakları da denilmektedir. İklim kuşakları birbirinden kesin çizgilerle ayrılmazlar. İklim tiplerinin sınıflandırılmasında daha çok sıcaklık, yağış miktarı ve yağış rejimi ölçüt olarak kullanılır. Bu iklim kuşakları ve içerisinde yer alan iklim tipleri sırasıyla şunlardır:

Ekvatoral İklim: Yaklaşık 0-10° enlemleri arasında etkilidir. Amazon ve Kongo havzaları, Malezya ile Filipin adalarında karakteristik olarak görülmektedir. Yıllık sıcaklık ortalaması 25 °C civarındadır. Güneş ışınlarının dik ve dike yakın açlarla gelmesi ve nemin fazla olmasından dolayı, yıllık ve günlük sıcaklık farkı 1 – 2 °C’yi geçmez. Yıllık yağış miktarı 2000 mm üzerindedir. Yağışlar konveksiyonel kökenlidir. Güneş ışınlarının dik açıyla geldiği mart ve eylül aylarında yağışlarda belirgin artışlar gözlenir. Ekvatoral iklim tipinin yağış rejimi düzenlidir. Ekvatoral iklim bölgesinde sık ve gür ormanlar yer alır. Bu ormanlara yağmur ormanları adı da verilir.

Yazı Yağışlı Tropikal (Savanİklim: Ekvatoral iklim bölgelerini çevreleyen sayan iklimi, Brezilya’nın yüksek platoluk alanları, Gine Körfezi’nin kuzeyi, Afrika’nın doğusundaki yüksek platolar ile Avustralya’nın kuzey bölümünde etkilidir. Yaklaşık 10 – 20° kuzey ve güney enlemleri arasında görülür. Sıcaklık ortalaması 20-23 °C civarındadır. Yazlar yağışlı, kışlar kuraktır. Yıllık yağış miktarı 1000 – 1200 mm arasındadır. Bu iklim bölgesinin doğal bitki örtüsü, uzun süre yeşil kalan, gür ve uzun boylu ot topluluklarından oluşan savanlardır. Ot toplulukları arasında seyrek kurakçıl ağaçlar ve ağaç toplulukları da yer alır

Muson İklimi: Yazlar sıcak ve yağışlı, kışlar ilik ve kuraktır. Ancak orta kuşakta kalan muson bölgelerinde kışlar soğuk geçer. Asya kıtasının güney, güneydoğu ve doğusunda etkili olan iklimdir. Muson ikliminin dağılış haritası Muson iklim bölgelerinde yıllık ortalama sıcaklık 15-20 °C’dir. Yıllık sıcaklık farkı 10 °C civarındadır. Yıllık yağış miktarı ise 1000-1500 mm civarındadır. Ancak kıyı çizgisinde bazı yörelerde, örneğin; Hindistan’ın Çerrapunci yöresinde yağış miktarı 10 000 mm-12 000 mm’ye kadar ulaşır. Yağış miktarı kıyıdan iç kesimlere doğru geçildikçe azalır. Muson iklim bölgelerinde, yaygın olarak görülen bitki örtüsü kışın yaprağını döken, geniş yapraklı muson ormanlarıdır.

Çöl (Kurak) İklimi: Yengeç ve Oğlak dönenceleri üzerindeki tropikal bölgeleri Asya ve Kuzey Amerika kıtalarının dağlarla çevrili kısımlarında oluşan bir iklimdir. Afrika’nın kuzeyi, Arabistan Yarımadası, Basra Körfezi çevresi, Avustralya’nın iç kesimleri ve batı kıyıları, Afrika’nın güneybatısındaki Kalahari Çölü, Güney Amerika’da Şili’nin kuzey kıyıları, Kuzey Amerika’nın güneyindeki Meksika çölleri sıcak kurak iklimlerin etkili olduğu yerlerdir.

Kurak iklimlerinin en yaygın görüldüğü yerlerde yağış miktarı 150 mm’yi geçmez. Bu iklim bölgelerinde havadaki nem yok denecek kadar az olmaktadır. Bağıl nem düşüktür. Bu nedenle günlük sıcaklık farkı çok yüksektir. Gündüz 50 °C’ye kadar çıkan sıcaklıklar, gece 0 °C’ye kadar düşebilmektedir. Aşırı ısınma nedeni ile çok nadir konveksiyonel kökenli ve kısa süreli sağanak yağışlar görülümektedir.

Akdeniz İklimi: Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır. Yıllık sıcaklık ortalaması 18 °C’dir. Kış sıcaklık ortalaması 10 °C, yaz sıcaklık ortalaması 28 °C civarındadır. Yıllık sıcaklık farkı 15 °C dolayındadır. En fazla yağışını kış mevsiminde alır. Akdeniz kıyılarında etkilidir. Ayrıca Fas ve Portekiz’in Atlas Okyanusu’na komşu kıyılarında, Kuzey Amerika’nın batı kıyılarında Güney Afrika Cumhuriyeti’nin güneyinde, Avustralya’nın güneybatı ve güneydoğu kıyılarında etkilidir.

Kış sıcaklık değerleri yüksek olduğundan, yağışlar yağmur şeklindedir. Akdeniz iklim bölgelerinde, özellikle uzun yaz kuraklığına dayanabilen ve kış ılıklığı isteyen kalın – meşin yapraklı ve iğne yapraklı ağaçlar ile bodur çalılıklar geniş yer kaplar. Akdeniz ikliminin doğal bitki örtüsü kızılçamdır. Ancak kızılçamların tahrip edildiği deniz kıyılarında, zeytin, kermes meşesi, defne, zakkum, keçiboynuzu, mersin ve çık gibi bodur bitkilerden oluşan makiler hakim bitki örtüsü haline gelmiştir.

Karasal İklim: Ilıman kuşakta deniz etkisine kapalı Asya, Avrupa ve Amerika’nın iç kısımlarında görülür. Yıllık sıcaklık ortalaması 0-10 °C arasında değişir. Yıllık sıcaklık farkı 20-40 °C’dir. Yıllık yağış miktarı 500-600 mm’dir. Denizden uzaklaştıkça ve kutup bölgelerine doğru yaklaştıkça yağış miktarı azalır. Bu iklim bölgesinde nem miktarı az olduğundan, yıllık ve günlük sıcaklık farkı fazladır. Kışları çok soğuk ve kar yağışlıdır. Kışlar erken başlar ve geç biter. Bu nedenle kış mevsimi diğer mevsimlerden daha uzundur. Yükseltinin arttığı yerlerde yağışlı dönem yaza kayar. Bu iklim bölgesinde, kış sıcaklıklarına dayanabilen kurakçıl, iğne yapraklı karaçam ve sarıçam ormanları yer alır. Bu ormanlara tayga ormanları ismi de verilir. Dağ zirvelerinde ise alpin çayırlar yer alır. Ormanların tahrip edildiği yerlerde ise bozkırlar gelişmiştir.

Step İklimi: Step iklim bölgelerinde yılın önemli bir bölümü kurak geçer. Ancak ilkbahar mevsiminde hava kütlelerinin ısınarak yükselmesi ile konveksiyonel yağışlar görülür. Yağış miktarı 250- 350 mm arasındadır. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kurak geçer. Kışın, miktarı az olsa da yağışlar kar şeklindedir. Bu iklim bölgesinde en fazla yağış ilkbahar mevsiminde görülür. Bu iklimin doğal bitki örtüsü, ilkbahar yağışları ile yeşeren, yaz kuraklığının başlaması ile de sararıp kuruyan bozkır (step)lardır. Step alanlarında çalı şeklinde seyrek bitkilerin yanı sıra, akarsu boylarında ağaçlara rastlanır.

Tundra İklimi: Genellikle kutup daireleri çevresindeki kara içlerinde etkilidir. Kuzey Amerika ile Asya’nın kuzey bölgelerinde görülür. Yağış miktarları 250 mm’nin altındadır. Yağışlar kar şeklindedir. Kışlar çok uzundur. Kış mevsiminde sıcaklık değerleri -20 °C’nin altına düşer. Yaz döneminde ise gündüzlerin uzun olması ve güneş ışınlarının gelme açılarının kısmen artması nedeniyle, sıcaklık 10 °C’ye kadar yükselir.

Kutup İklimi: Sıcaklık değerleri bütün bir yıl 0 °C’nin altındadır. Nemin azlığından dolayı, ancak 150 mm kadar yağış alır. Yağışlar kar şeklindedir. Bu iklim bölgesinde bitki örtüsü yoktur. Güney Yarım Küre’nin kutup kuşağı içinde yer alan Antarktika kıtası ile Kuzey Yarım Küre’nin yüksek enlemlerindeki Grönland adasında etkilidir. Akdeniz ikliminin doğal bitki örtüsü maki, sayan ikliminin doğal bitki örtüsü ise sayan adı verilen uzun boylu ot topluluklarıdır.



Kommentare

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.