Gel-Git (Med-Cezir) Nedir? Nasıl Oluşur? Özellikleri Nelerdir?

Ay ve güneşin tesiriyle suların alçalıp yükselmesine Med-Cezir (gel-git) olayı denir. Suların alçalması ivme, yükselmesi de (kabarma) adını alır. Gel-git olayı küçük veya büyük bütün sularda görülür. Bazı göllerde suların kabarıp inmesi 5 cm’yi ancak bulurken, Kanada kıyılarında 21 metreye kadar çıkar.

Gel-git  olayı ayın dünyanın etrafında dönmesiyle ilgilidir. Ay, çekimiyle dünyanın kendine bakan yüzündeki suları kabartır. Dünyanın çekim kuvveti de dik doğrultudaki suları çektiğinden öbür yüzdeki sular da kabarır. Böylece dünyanın iki tarafında birden kabarma görülür.

Dünyamızda her 12 saat 25 dakikada bir gel-git olmaktadır. Fakat bu olay her gün bir önceki güne nisbeten 50 dakika daha geç meydana gelir.

Gel-git başlayınca sular 6 saat içinde en yüksek noktaya ulaşır. 6 saat sonra da eski durumuna düşer. Güneşle ayın çekimleri aynı istikamette olunca gel-git en üst seviyede olur. Bu ayın dolunay ve yeniay durumlarına rastlar.

Güneşle ayın durumları dik açı çizecek durumda ise gel-git’in en az olduğu zamanlardır. Gel-git olayı limanlara gidip çıkan gemiler için oldukça önemli olduğu için kıyılardaki ülkeler gel-git cetvelleri hazırlarlar. Fotoğraflarda bir geminin gel-git esnasında nasıl yükselip alçaldığı görülmektedir.

Ebu Ma’şer Kimdir? Med-cezir (gel-git) Olayını İlk Defa Keşfeden Bilgin:

Asıl adı Cafer bin Muhammed el-Belhi’dir. 785’e doğru Horasan’ın Belh şehrinde doğdu. İslam dünyasının sayılı astronomlarındandır. Avrupalılar ona Albumasar derler. Ebu Maşer İran Tarihi, Horasan’da konuşulan yerli diller ve Hint kültürü üzerinde araştırmalar yaptı. Hadis alanında da tanındı.

Bağdat’ta bulunduğu sıralarda kendini tamamen filme verdi. 47 yaşından sonra astronomiye eğildi. Devrinin en büyük astronomları arasına girdi. 0 kadar ki, devrin halifesi el-Muvaffak Billah’ın yakınlarından oldu. Astronomiyle ilgili çalışmalarında hocası Sened bin Ali’nin eserlerinden oldukça faydalandı.

Ebu Ma’şer’i, ilim dünyasına tanıtan keşfi, med ve cezir (gel-git) olayları hususundaki açıklamalarıdır. Bu konudaki ilk ilmi çalışmalar ona aittir. ilim tarihi araştırmacılarından olan Prof. Dr. Philip K. Hittrnin belirttiğine göre o, gel-git olayının prensip ve kanunlarını Avrupa’ya öğreten, bu konudaki teoriyi ilk defa ortaya atan kişidir. Halbuki Avrupa’da bu ancak XVII. yüzyılda Isaac Newton’un yerçekimiyle ilgili kanununu ortaya atmasından sonra açıklık kazanabilmiştir.

Ebü Ma’şer ayrıca enlem derecelerinin uzunlukları hakkında da görüşler ileri sürmüştür. Onun gerek gel-git’le ilgili ve gerekse enlem derecelerini hesaplama konusundaki açıklamaları, astronomik coğrafyada Avrupa’ya yol göstermiştir. Ebu Ma’şer’in en önemli eserleri şunlardır:

  1. Kitab’ül Kırânat (Gezegenlerin Bir burçta Birleşmesi Üstüne),
  2. Maden, Bitki ve Hayvanlar Dünyası Hakkında Sekiz Makale,
  3. İklimler Kitabı,
  4. Devirler Kitabı,
  5. Yıldızlar İlmi,
  6. Ziyc-i Kebir (Büyük Yıldız Kataloğu):

Ebü Ma’şer’in bu eseri astrolojinin bütün konularını içine almaktadır.



Kommentare

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.