Kutup Kuşakları Nedir? Özellikleri Nelerdir?

Kutup Kuşakları (Kutup Bölgeleri), yeryüzünde, kutup daireleriyle (66º 33’lik iki paralel) kutup noktaları arasındaki kutup takkeleridir. Ancak, matematik görüşle sınırlanan kutup kuşaklarıyla fizik (doğal) kutup bölgelerinin sınırları çakışık değildir. Doğal sınırlar, her iki yarımkürede. Yaklaşık olarak, en sıcak ayın 10° lik eşsıcaklık (izoterm) eğrisi olarak benimsenir. Buna göre doğal kutup bölgeleri, matematik kutup kuşaklarından çok daha geniş alanlar kaplar.

Kuzey Yarımküre’de, denizler, Spitzberg adaları çevresinde 80 enlemine kadar buzlanmaz. Oysa aynı enlemde Grönland, Baffınland gibi, Amerika’nın doğu kıyıları önünde bulunan adalar çevresinde deniz, yıl boyunca, bunlarla kaplı kalır. Antarktika kıtasının kenarlarında, deniz buzları, birkaç yerde, 55 güney enlemine kadar erişir. Buna göre Kutup bölgelerinin toplam alanı 75 milyon km²dir (Yeryüzünün yedide biri); bunun 25 milyon km²si Kuzey Kutup bölgesinde, 50 milyon km²si Güney Kutup bölgesindedir.

Kutup bölgelerinde canlıların büyük düşmanları, soğuklar ve uzun kutup geceleridir. Sonbaharda güneş, uzun zaman gündüzün de görülmemek üzere ufkun altına indikten sonra, günlerce süren alacakaranlık dönemin arkasından koyu karanlık kutup gecesi başlar. Hava sıcaklığı yavaş yavaş düşerek —30° nin altına indikten sonra, paralar üzerinde devinen tek canlı varlık görülmez.

Buna karşılık denizlerde, hatta buzlar altındaki karaların kenarlarında, deniz hayvanları sürülerle dolaştıkları görülür. Pek çok kuş, böyle yerlerde, bol yiyecek bulur. Binlerce fok, buz yığınları üstünde toplanır. Antarktika’da deniz buzları üzerinde kutup ayıları dolaşır veya buzların birinden öbürüne yüzerek geçer. Antarktika’da kıyıdaki buzlar üzerinde on binlerce penguen toplanır ve büyük bir beceriyle sulara dalarlar.

Kutup noktalarında gece yarım yıl sürer. 80″- enleminde, güneş, 134 gün. ufkun altında kalarak görülmez. Bu süre 70′) enleminde 65 gündür. Yazın da kutup gündüzlerinin uzunlukları. hemen hemen aynıdır. Güneş, Güney Kutup Dairesi üzerinde 22 haziranda, Kuzey Kutup Dairesi üzerinde ise 22 aralıkta en alçakta, tam ufukta görülür. Kutup noktalarına yaklaşıldıkça kutup geceleri ve gündüzleri uzar. Kutup noktasında güneş, ufuk üzerinde en yüksek noktaya eriştiğinde, yani yaz gündönümü günü, gökyüzünde, 24 saat içinde tam bir daire çizer.

Yazın güneş, aylarca aralıksız olarak gökyüzünde kaldığından. bulutsuz geçen yaz ortalarında yeryüzüne bolca ısı verir. Fakat hava sıcaklığı 0 c. nin ancak birkaç derece üstüne yükselir. Çünkü güneşten gelen ısı, buzların erimesine harcanmıştır.

Bu nedenlerle her iki kutup kuşağının önemli özelliklerinden biri şiddetli soğuklardır. Ancak Kuzey Kutup bölgesinde iklim, Kuzey Buz denizinin ve Körfez akımının uzantılarının etkisiyle, Güney Kutup bölgesinin ikliminden daha yumuşaktır. Güney Kutup bölgesi. büyük bir anakara ile kaplandığı için çok soğuk olur (24.8.1960 günü 78 ½º, güney enlemi ve yaklaşık 107′ doğu boylamında hava sıcaklığı (83,3) olarak ölçülmüştür).

Kutuplardaki karalar üzerinde birikmiş buzlar, tümüyle eridiğinde, dünya denizlerinde su düzeyini 40 – 50 m. yükseltecek kadar çoktur. Kutuplarda kış gecelerinin koyu kalınlığı, kutup fecri (ışığı) ile bir parça olsun aydınlanır. Gökyüzü yeşil, sarı, kırmızımtırak menekşe rengi ışık bandlarına bezenir. Çok kez, rüzgarda hafif sallanan ışıklı bir perde sarkıyormuş gibi görülür. Bu belirti, güneşin elektro-manyetik etkisiyle ortaya çıkmaktadır.

Kuzey Kutup kuşağının kenarlarında yaşayanlar Eskimolar, Laponlar, Samoyetler ve Çukçenlerdir. Bunlar karada ve denizde avlanarak beslenir ve rengeyiği yetiştirirler, Yazın kürklü hayvan avcıları arktik bölgenin içerilerine uzanırlar. Fok avcıları da gemilerini bırakarak buzlar üzerinde dolaşırlar. Balina avı filolarının etkinlik alanı Antarktika çevresindedir.



Kommentare

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.