Lir Kuşu Nedir? Nerede Yaşar? Özellikleri Nelerdir?

Avustralya’nın, birçok normal dışı hayvan ve bitkinin bulunduğu bu kıtanın küçümsenmeyecek harikalarından biri de şâhane lir kuşudur. Kuşlara bu ad muhteşem lirin erkeğinin kuyruğu dolayısıyla verilmiştir. Familyayı iki cins oluşturur. Muhteşem ve biraz daha küçük olan âbert.

Kuşa Kraliçe Victoria’nın eşi Prens Albert’in adı verilmiştir. Lir kuşları bir horoz boyunda, kahverengi sırtlı, kül rengi karınlı cinslerdir. Gagaları uzun ve sivridir. Ayak ve bacakları iri ve güçlüdür. Boyunları uzun sayılır. Kuyrukları inanılmayacak kadar uzun olur. XVIII. yüzyılın sonlarında Avrupa’ya erişen ilk lir kuşlarını inceleyen doğa uzmanları bunları sülün sanmışlardır.

Çok daha sonra anatomileri incelendiği zaman lir kuşlarının öz ötücülerinki gibi ses organları olduğu anlaşılmıştır. Ama öz ötücülerin 5-7 çift kasına karşılık bu kuşlarda sadece 3 çift vardır. Diğer anatomik acayiplikler arasında şunlar sayılabilir: Göğüs kemikleri ince ve dardır. Bu ötücülerin kısa ve dört köşemsi göğüs kemiklerinden çok su kuşlarının ekserisinde görülene benzer. Kuyruk normal 12 yerine 16 telekten oluşmuştur. Baş parmak eklemi üzerinde her zamanki 3-4 yerine 6 tüy görülür. Lirin sistemdeki kural dışı yerini belirtmek için bu kuş ötücüler takımına konulmuş ama kendisine özgü bir alt takıma da yerleştirilmiştir. Bu lir kuşları alt takımında bunların uzaktan akrabası olan Avustralya funda kuşları da bulunmaktadır.

Muhteşem lir kuşu Avustralya mühür ve pullarında çok kullanıldığı için iyi tanınır. Yani dikleştirdiği ve yarı açtığı kuyruğu tam bir lir biçimindedir. Bu Avustralya kuş bilimi uzmanlarını biraz utandırmıştır. Çünkü bu tipik bir duruş değildir. Ama bazen kur gösterisi sırasında bir an böyle bir şey olabilir.

Kuyruktaki lirin çerçevesini erkek muhteşemin teleklerinin dıştaki çifti oluşturur. Bunlar hemen hemen 60 santim boyundadır. Zarif bir şekilde kıvrılmışlardır ve üzerlerinde çizgiler vardır. Bunlardan sonraki altı çift telek lirin tellerini oluşturur. Bunların üstleri kahverengi, altları da hemen hemen beyazdır. Bayrakları bir arada tutacak dallar olmadığı için bunlar doku bakımından dantel gibidir. Ortadaki bir çift telek uzun ve dardır. Dışta tüy bayrakları bulunmaz. Çıkış yerlerinde birbirlerini çaprazlama aşar, sonra zarif bir şekilde lirin aksi uçlarına doğru yükselirler.

Albert lir kuşunun erkeği daha kızılımsı kahverengidir. Süslü kuyruğunda lir çerçevesi yoktur. Orta kuyruk telekleri muhteşeminki gibidir. Ama diğer yedi çift telek dantelimsidir. İki cinsin dişileri de renk bakımından erkeklere benzerler ama kuyrukları fazla benzemezler. Yavru er kekler dişileri andırırlar.

İki cins de Avustralya’nın doğu kesimlerinde ormanlar ve çalılıklarda yaşar. Albert daha kuzeyde bulunur. Bunlar yalnız yaşayan ürkek kuşlardır. Sık bitki örtüsüne girerek saklandıkları bildirilmiştir. Daha çok yerde yaşarlar ve ender uçarlar. Tabandaki bitki örtüsünde büyük bir hızla koşar ve sıçrar, havalandıkları zaman da hatırı sayılır uzaklıkları planör gibi kayarak aşarlar. Besinlerinin hemen hemen hayvansal olduğu bilinmektedir. Böcekler, solucanlar, kara kabukluları ve yumuşakçalar. Kuşlar bu aylarını tavuk gibi yaprak kümelerini eşeleyerek ve çürümüş kütükleri parçalayarak bulurlar.

Lir kuşlarının en ünlü özelliklerinden biri taklitçilikteki olağanüstü ustalıklarıdır. Bu cinslerin bu bakımdan kuşların en yeteneklisi oldukları ileri sürülmüştür. Uzmanlar Albert’in daha da iyi bir taklitçi olduğunu düşünmektedirler. Lir kuşlarının kendilerine göre bir ötüşleri vardır. Muhteşem genellikle şafak sökerken ‘Çu- Çu- Çu’ diye cıvıldar. Ama bu iki cins hemen hemen duydukları bütün sesleri, özellikle diğer kuşların’ ötüşlerini ve bağırmalarını. şaşılacak bir doğrulukla taklit ederler. Ayrıca hayvanların bağırmalarını, mekanik gürültüleri de taklit etmeyi başarırlar.

Erkek lir kuşlarının poligam olduğu sanılmaktadır. Çünkü yuva yapma, kuluçkaya yatma ve yavrulara bakma görevlerini hiç paylaşmazlar. Her erkek kendisine geniş bir alan ayırır. Burası bazen yaklaşık 750 metre genişliğinde olur. Kuş buraya başka hiçbir erkeğin girmesine göz yummaz. Bu alanda belki on iki kadar gösteri yeri tespit eder. Bütün gün buralara sırayla giderek o şahane kur gösterisini yapar. Muhteşem lir kuşu ıslak topraktan yaklaşık 90 santim genişliğinde kümeler yapar ve bunların üzerinde danseder. Albert lir kuşu ise 75 santim çapında az çukur kraterler oluşturur.

Gösteri yapacak erkek tepeciğe tırmanır, ya da kratere girer ve işe şarkıyla başlar. Öter, kahkahaya benzer sesler çıkarır. Ay rica bütün gösteri sırasında zengin ses dağarcığını da sergiler. Birkaç dakika öttükten sonra kuyruğunu gerer. Ağır ağır açar VE yukarı kaldırın Bunu sırtına doğru eğer ve sonunda pırıltılı gümüş bir çağlayan onu tamamıyla sarar. Teleklerin dantel gibi uçları kuşun eğdiği başının önünde yere değer. Bu gösterinin en heyecanlı anıdır. Kuş tiz sesle bir iki defa öterek birdenbire gösteriyi sona erdirir. Kuyruğunu normal şekilde kapatarak uzaklaşır.

Dişi yuvasını yaklaşık bir ayda yapar. Yuvasını yere ya da bunun yakınına kurar. Çoğu zaman iki ağacın arasını, kırık bir gövdedeki bir kovuğu, ya da eğrilmiş bir eğreltinin tepesindeki yaprakların arasını seçer. Burada iri, kubbeli bir yapı oluşturur. Yuvanın giriş yeri yandadır. Dışı çöp parçaları, kuru eğrelti yaprakları, kara yosunu ve ağaç kabuklarındandır. Yuvanın iç duvarı ise kökçükler ve ağaç kabuğu liflerinden örülmüştür. Dişi, yuvaya sırtından ve bacak üstlerinden kopardığı uzun, havımsı telekleri döşer. Yuvanın tamamlanmasından bir hafta kadar sonra tek yumurtasını bırakır. Kuluçkaya yatmadan önce bir hafta daha bekleyebilir.

Lir kuşunun yumurtası koyu gridir. üzerinde siyah şekiller vardır. Ötücü kuşlarda görülen en iri yumurta budur. üzerinde bir tavuğun kuluçkaya yattığı bir lir kuşu yumurtası 28 günde çatlamıştır. Ama yabani çevrede lir kuşunun 35-40 gün süreyle kuluçka yattığı bildirilmiştir. Yumurtadan çıkan yavru hemen hemen çıplaktır. Çok geçmeden üzeri siyah uzun hav tüyleriyle kaplanır. Yavru yuvada tipik ötücüler tarzında büyütülür. Yuvadan ayrılmadan önce öylesine irileşir ki gelişme evresinin sonlarına doğru besin alabilmek için kubbeli yuvanın damından başını çıkarır.



Kommentare

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.