Öküzgözü Bitkisi Nedir? Nerede Yetişir? Faydaları Nelerdir?

Tıbbi öküzgözü çok eskiden beri Afrika, Asya ve Avrupa’da bahçelerde süs bitkisi olarak yetiştirilen bir kültür bitkisidir. Anavatanı tam olarak bilinememektedir, ancak kökeninin yabani türü olan Calendula Arvensis’ten (altıncık) geldiği sanılmaktadır. Bu adın verilmesine neden olarak uzun zaman çiçek açması ve ayrıca çiçeklerin sabah güneşle açılıp akşam güneşle kapanması gösterilmektedir.

Ortaçağda bitki çiçeklerinin rengi nedeniyle sarılık, karaciğer ve safra kesesi hastalıklarında yaygın olarak kullanılmıştır. Bazı eski eserlerde, bitkiden merhem olarak kötü huylu çıbanlar, gastrit, mide çıbanlarında, bitkinin özellikle kansız ve sinir hastası olan kadınlarda etkili bir menstrüasyon maddesi olduğunu yazmaktadır. Ayrıca deri problemleri, yara durumundaki soğuk ısırıkları ve yanıkta uygulanmıştır.

Eski çağlarda kadınların batıl inançlarında önemli rol oynamıştır. Kadınlar calendulanın afrodizyak olduğuna inanıyorlardı. Bu inanca Hieronymus Bock (1498-1554) eserinde yer vermekte ve buna inanan yaygın olduğunu yazmaktadır. Ayrıca Calendula Hıristiyanlıkta ölümden sonraki kurtuluşun sembolü kabul edilmektedir. Bu nedenle de mezarlara bol bol dikilmektedir. Bitkiye ölü çiçeği denmesinin nedeni de budur.

Tıbbi Nitelikleri: Antiseptik, bağışıklık sistemini uyarıcı bakterilere, mantarlara, virüslere karşı etkili, bazı kanser tiplerine karşı etkili, iltihap oluşmasını önleyici, kan temizleyici, kandaki yağ ve kolesterol oranı düşürücü, kramp çözücü, menstrüasyon ayarlayıcı, nasır ve yara tedavi edici, terletici.

Kullanıldığı Yerler: Böcek ısırması veya sokması, deri, deri üstü enfeksiyonları, çıbanlar, ezik, çürük, karaciğer, mantar (içten ve dıştan), menstrüasyon, nasır, siğil, soğuk ısırığı, yanık, zor iyileşen yaralar. Tıbbi öküzgözü yaranın iyi olmasında önemli rol oynayan granülasyon dokusunun oluşmasında yardımcı olur.

Her iki bitkinin yağından güneşten koruyucu yağ yapımında, iltihapların önlenmesinde, derilerin (kuru, yaşlı, iltihaplı) ve yaraların tedavisinde yararlanılır. Avrupa’da halk arasında bitkinin taze sürgün yaprakları ve çiçekleri çay olarak beze şişleri, çıbanlar, dalak hastalıkları, kurşun zehirlenmesi, mide kanamaları, sarılık ve varis tedavisinde kullanılmaktadır.

Botanik: Tıbbi öküzgözü bir yıllık bitki olup ülkemizde bahçelerde yaygın olarak yetiştirilmektedir. Toprak yönünden yetingen bir bitkidir. Balçıklı topraklarda daha iyi gelişir. Sıcağı sever. Boyu 60 cm’ye ulaşan bitkinin iğ biçimli kökünden birçok ince yan kökler çıkar. Bitkinin tohumları çok çabuk çimlenir ve büyük bir süratle büyüyerek yaz boyu çiçek verir. Gövde ince tüylerle kaplı olup dallıdır. Yapraklar gövdenin ve dalların üzerinde koyu yeşil renkli ve almaşık durumdadırlar. Üzeri ince kıllarla kaplı olan yapraklar sapsızdır ve kargı biçimindedir.

Çiçekler dalların sonunda 2-5 cm çapında parlak portakal rengine çalan sarı ve turuncu renktedirler. Çiçek kömecinin çevresindeki yapraklar dilsi, ortadakiler borumsudur. Nisan ayından Ekim ayına kadar pek çok çiçek açar.

Calendulanın tohumları kanca, kayık ve kurtçuk biçmindedir. Rüzgâr ve hayvanlar geniş alanlara yayılmasına yardım ederler. Altıncık yabani olarak yetişen bir yıllık otsu bir bitkidir. Tıbbi öküzgözüne çok benzer.

Nelerinden Yararlanılır: Çiçeklerinden ve yağından yararlanılır. Çiçekler bütün olarak da kullanılabilir, sadece çiçek yaprakları da kullanılabilir. Altıncığın da çiçeklerinden ve yağından yararlanılır. ilaç olarak kullanabilmek için tıbbi öküzgözünün tarımı yapılmaktadır.

Toplanması ve Saklanması: Öküzgözünün ve altıncığın çiçekleri, temmuzdan ağustosa kadar tam olarak açtıktan sonra güneşli havada sapsız olarak toplanır. Böceklenmiş çiçekler böceklerden iyice temizlenmelidir. Havadar, kuru, gölge yerlerde ince serilerek kurutulur. Üst üste yığılan çiçekler kururken kararırlar. Kesinlikle yapay olarak kurutulmalıdır. hava geçirmeyen koyu renkli şişelere konur ve bir yıldan çok saklanmaz.

Toplanan çiçekler kağıt, bez veya sepetlere konulmalıdır. Plastik torbalara konan çiçekler çok kısa sürede küflenir. Aroma kaybına neden olacağından toplanan çiçekler diğer bitkilerle bir araya konulmamalıdır. Çiçeklerin çok iyi kurumasına dikkat edilmelidir. Nemli kalan çiçekler çok çabuk küflenir. Kuruyan çiçekler kağıt torbalarda, ağzı kapanabilir madeni, tahta kutularda veya koyu renkli şişelerde saklanır. Tıbbi öküzgözü yağı, tentürü ve merhemi hava ve ışık geçirmeyen kaplarda saklanmalıdır. Cam kaplara öncelik tanınmalıdır.

Kokusu ve Tadı: Çiçeklerin kendine özgü hoş olmayan balsamsı, reçinemsi bir kokusu, aromalı acımsı bir tadı vardır. Yağın rengi yağ elde etmek için kullanılan çiçeğin rengine göre sarıdan portakal rengine kadar değişir.

Bitkiden Yararlanma Yöntemleri:

Çay: 3 g kuru çiçeğe 150 ml kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Hastalıkları tedavi için günde 5-6 çay fincan içilir. Çayından pansuman olarak da yararlanılabilir. Çay, kaynamış su 2-3 dk dinlendirilip demlenirse çiçeğin eterli yağı uçmaz.

İçindeki Bazı Maddeler: Acı madde, alkol, karotenoid, çeşitli asitler, flavonoidli sarı boya maddesi, fosforik asit izi, polisakkarit, reçine, salisik asit izi, saponin, sümüksü madde, triterpen, uçucu yağ (%0,02). Az da olsa bitkisel asitler, poliasetilen, organik asitler. Eterli yağ borumsu çiçeklerde dilimsi çiçek yapraklarından daha fazla bulunmaktadır. Kuru çiçekteki saponin oranı yaklaşık %10’dur. Çiçekler suya konduğunda çözülen saponin çalkalandığında köpürmektedir. Çiçeklerde büyük oranını diol olarak adlandırılan maddenin oluşturduğu %5 alkol vardır. Alkolün bir bölümünü de faradiol oluşturmaktadır.

Yağ: Calendulanın çiçeklerinden ve tohumundan yağ elde edilir. Çiçeklerinden elde edilen yüksek kaliteli bitkisel yağdır. Tohumundan elde edilen yağ ise %60 calendula asit, %40 linol asitten oluşmaktadır. Calenduladaki maddeler günümüze dek tam olarak araştırılmamıştır.

Bazı Öneriler:

Apse: Tıbbi öküzgözü çiçek 10 g çiçeğe kaynatılıp 1-2 dk dinlendirilmiş 150 ml su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Soğuyan çaya batırılan gazlı bez hafif sıkılarak apsenin üzerine konur. Aynı amaçla suyla inceltilmiş tentür de kullanılabilir.

Aft, Boğaz ve Diş Eti İltihabı: Tıbbi öküzgözü çiçek 5 g çiçeğe kaynatılıp 3 dk dinlendirilmiş 150 ml su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Günde bir çok kez 1 dakika süren gargaralar yapılır. Ağız en az 5 dk çalkalanmalıdır.

Arpacık: Tıbbi öküzgözü çiçek 50 g Taze çiçekler preslenerek suyu çıkarılır. Sancıyı azaltmak ve şişmeyi önlemek için arının soktuğu yere buz torbası konur. Sonra bir bardak buzlu suya 1 çay kaşığı çiçek suyu karıştırılarak sokulan yere pansuman yapılır.

Ayak Mantarları: Tıbbi öküzgözü kuru çiçek 50 g kuru çiçek 1 litre suda 30 dk kaynatılıp süzülür. Yatmadan önce, ayakların dayanabileceği sıcaklıkta 15 dk banyo yapılır. Mantar tamamen geçinceye dek her gün uygulanır. Ayaklar tıbbi öküzgözü banyosuna sokulmadan önce iyice yıkanmalı ve kurulanmalıdır. Aynı amaçla ayaklar yıkanıp kurulandıktan sonra bir beze sürülen tıbbi öküzgözü merhemi ayaklara sarılarak yatılır.

Az Gelen Menstrüasyon: Tıbbi öküzgözü çiçek 3 g çiçeğe 150 ml sıcak su eklenir, 15 dk demlenip süzülür. Günde 2-3 çay fincanı içilir. Veya günde 2-4 g tentürü suya karıştırılarak içilebilir

Anjin, Boğazda Kızarıklık, Ses Kısıklığı, Yutkunma ve Soluma Zorluğu: Tıbbi öküzgözü çiçek 10 g çiçeğe 150 ml kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Günde birçok kez gargara yapılır. 2-3 günde geçmezse bir hekime gidilmelidir.

Çok Gelen Menstrüasyon: Çobançantası Tıbbi öküzgözü bahçe nanesi tüm bitki çiçek yaprak 4 g karışım 200 ml suda 10 dk kaynatılır, 10 dk demlenip süzülür. Günde 2 çay fincanı sıcak olarak yudum yudum içilir.

Çürük, Ezik: Çürük soğuk suyla pansuman yapılır. Sonra çürüğün üzerine yaklaşık yarım saat buz torbası konur. Günde bir çok kez öküzgözü merhemi veya tentürü sürülür.

Damarın İltihaplanması: Tıbbi öküzgözü merhem: Merhem günde 2 kere iltihaplı yere sürülür. Merhem sancıyı da dindirir. Deriye yakın olan damar iltihapları yaklaşık 10 günde geçer. Derinde olanların tedavisi uzun sürer ve ödeme de neden olurlar.

Çıbanlar: Tıbbi öküzgözü çiçek 50 g çiçek 500 ml suda 30 dk kaynatılıp süzülür. Ilık olarak bu çayla çıban temizlenir ve pansuman yapılır.

Deri Döküntüleri: Tıbbi öküzgözü çiçek, 10 g çiçeğe kaynatılıp 1-3 dk dinlendirilmiş 150 ml su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Çayda ıslatılıp hafifçe sıkılan gazlı bez döküntünün üzerine konur. Kuru döküntülere merhem sürülür.

Diş Eti İltihabı ve Kanaması: Tıbbi öküzgözü çiçek 5 g tıbbi öküzgözü çiçeğine 150 ml kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Dişler fırçalandıktan sonra ağız tıbbi öküzgözü çayıyla çalkalanır yada 1 çay kaşığı tentür mümkün olduğu kadar uzun ağızda tutulur.

Hemoroit: 20 g tıbbi öküzgözü, hatmi ve saplı meşe karışımına 1 litre kaynar su eklenir, 10-15 dk demlenip süzülür. Elde edilen banyoya yaklaşık 15 dk su ılıyıncaya kadar oturulur. iyice kurulandıktan sonra öküzgözü tentürü veya merhemi sürülür.



Kommentare

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.