Rezene Nedir? Nerede Yetişir? Faydaları Nelerdir?

Latince kuru ot anlamına gelen foenum sözcüğünden türemiştir ve bitkiye görünüşü nedeniyle verilmiştir. Anavatanı’nın Akdeniz kıyıları ve Batı Asya olduğu sanılmaktadır. Theophrast ve Dioskorides’in marathon adıyla kullandığı bitkinin rezene olduğu bilinmektedir. Çinliler çok eskiden beri bitkinin yapraklarını, kökünü, tohumunu ve gövdesini ilaç olarak kullanmıştır. Dioskorides’e göre rezene tohumları süt salgısını artırır, çiçek, sap ve yapraklan kaynatılarak yapılan çayı idrar torbası ve böbrek hastalıklarını iyileştirir, çiçek, sap ve yaprakları şarapla karıştırılarak içilirse yılan ısırığına karşı iyi gelir.

İbn Sina göz hastalıkları ve tedavisi üzerine yazdığı kitabında bitkinin temizleyici, eritici, dağına ve çözücü gücüne yer vermiştir. Bingenli Hildegard bitkiyi kalp sancılarına karşı meyan kökü, havlıcan, çemen ve balla karıştırarak, uykusuzluğa karşı civanperçemiyle kaynatarak, testis şişmelerinde civanperçemi ve sığır yağıyla karıştırarak kullanmayı, nezleye karşı dereotuyla kaynatarak buharını içe çekmeyi önermiştir. Doğum sancıları çeken kadının beline ve kasık yöresine kaynatılmış rezene bağlanırsa, sancıların hafifleyeceğini yazmıştır.

Tabernaemontanus kitabında rezeneye 200’den çok reçetede yer vermiş, çayı, macunu, damıtılmış yağı, konservesi, kökünden yapılmış şurubu, özü ve şekerlemesinden bahsetmiştir. Lonicerus bitkiyi öksürük, ödem, yılan ısırığı, karın ağrısı, zayıf mide, idrar torbası taşları, böbrek, dalak ve karaciğer hastalıklarına karşı önermiştir. Kneipp bitkiyi kramp çözücü gücü nedeniyle akciğer hastalıkları, boğmaca ve astımda önermiştir.

Madaus idrar söktürücü, iştah açıcı, sindirime ve menstrüasyona yardımcı olduğunu yazmıştır. Leclerc hızlı etki eden idrar söktürücü gücünü övmüş, bağırsak düz kasları üzerinde yaptığı uyarıcı etki nedeniyle aynı aileden olan bitkilerle birlikte kullanılmasını önermiştir.

Tıbbi Nitelikleri: Bakteri öldürücü, balgam ve idrar söktürücü, iştah açıcı, sindirimi kolaylaştırıcı, kramp çözücü, menstrüasyon ayarlayıcı, solucan düşürücü, süt söktürücü.

Kullanıldığı Yerler: Apse, bronşit, cinsel güçsüzlük, göz kızarıklığı ve yorgunluğu, öksürük, ses kısıklığı, sindirim bozukluğu, yatıştırıcı, ishal, yağlanma, yorgunluk. Rezene şurubu veya rezene balı adı altında, özellikle çocuk hastalıkları tedavisinde kullanılır. Bağırsakları boşaltmak için hazırlanan sürücü ilaçların bağırsaklardaki uyuşturucu etkisine karşı, bağırsak kaslarını uyarıcı olarak karıştırılır. Eterli yağı pelvis boşluğu, prostat, rahim, yumurtalık ve fallop tüplerindeki kan dolaşımını artırır.

Botanik: Avrupa, Ön Asya, Çin, Japonya, Yeni Zelanda, Amerika ve Afrika’da tarımı yapılmakta, yabani olarak yetişmektedir. Ülkemizde Ege ve Akdeniz bölgelerinde tarımı yapılır. Çok nemli olmayan, bol kireçli veya humuslu, kumlu balçıklı toprakları sever. Otsu bitkinin boyu 80-200 cm arasında değişir. İki veya çok yıllıktır. Etli kökü şalgama benzer. Kökün rengi sarımsı beyazdır. İkinci yılda yan kökler gelişir.

Yuvarlak ve güçlü gövde dallıdır, seyrek olarak içi özlüdür. Üzeri boylamasına çizgilidir ve rengi koyu yeşil ile mavimsi yeşil arasında değişir. Mavimsi yeşil veya koyu yeşil olan yapraklar sarmal durumda ve çıplaktır. Yaprak ayaları çok ince parçalara ayrılmış olduğundan görünümleri ipliksidir. Uzun saplı, çok küçük ve sarı çiçekleri toplu olarak şemsiye görünümündedir, temmuz ağustos aylarında açar. Koyu gri, uzun tohumu çizgilidir, boyları 6-10 mm kadardır.

Nelerinden Yararlanılır: Taze yapraklarıyla birlikte gövdesinden, bir yıllık kökünden, tohumundan, tozundan, suyundan ve yağından yararlanılır.

Toplanması ve Saklanması: Kökü, gövdesi ve yaprakları çoğunlukla taze olarak kullanılır. Kurutulduklarında aromaları kaybolur. Kurutulmak istenirse gölgede kurutulmalıdır. Sabahın erken saatlerinde saplarıyla toplanan tohumlar, gölge, havadar yerlerde kurutulur. Kuruyan tohumların bir bölümü kendiliğinden dökülür. Geri kalan bölümü hafifçe dövülerek saplarından ayrılır. Çok iyi kuruyan tohumlar hava geçirmeyen kaplarda, serin, kuru, çok ışık almayan yerlerde saklanır. Her yıl yenilenmesi yararlı olur. Tıpta kullanılan rezene tarımı yapılarak elde edilir.

Kokusu ve Tadı: Tüm bitkinin, özellikle tohumlarının, kendine özgü baharlı bir kokusu, biraz tatlı, anasonu andıran tadı vardır.

Yan Etkileri: Önerilen ölçülerde kullanılırsa herhangi bir yan etkisi yoktur. Eterli yağı fazla kullanılırsa böbrekleri tahriş eder, sindirim organlarını tahriş ederek sancı, kusma ve ishale neden olabilir. Rahime etki ederse hamile kadınlarda eterli yağ zehirlenmesi sonucu erken doğumlara, düşüklere neden olur. Hamile ve epilepsi hastaları rezene yağı kullanmaktan kaçınmalıdır.

Bitkiden Yararlanma Yöntemleri:

Çay: Tepeleme dolu 1 çay kaşığı tohumu veya 1 silme dolu çay kaşığı tozuna 150 ml sıcak su eklenir, 5-10 dk demlenip süzülür. Duruma göre günde 1-4 çay fincanı içilir. Tohum havanda hafif ezilirse, demlenmesi süratlenir.

Yağ: Tohumundan damıtılarak elde edilir. Kesme şeker üzerine 1-2 damla damlatılarak yenir veya sıcak suya karıştırılarak içilir.

İçindeki Bazı Maddeler: Eterli yağ, maden tuzları, A, B, C vitaminleri. Kaliteli tohumda %4-5 oranında eterli yağ vardır. Eterli yağan yaklaşık %60’ı tatlı anason yağını andıran anetoldür. Ayrıca içinde acı ve tatlı kamfer yağı, fenkon, pinen, limonen, fenikulin, kalsiyum, şeker, albümin, E vitamini vardır.

Bazı Öneriler:

Süt Düğümlenmesi: Kekik bitki 30 g Rezene tohum 30 g Karışıma 1 litre sıcak su eklenir, 20 dk demlenip süzülür. Göğüslere sıcak pansuman yapılır.

Ülser: Kantaron bitki 25 g Rezene tohum 25 g, 3 g karışıma 150 ml sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Duruma göre günde 1-2 çay fincanı yudum yudum içilir.

Kısa Açıklamalar:

> Kızarmış, yorgun gözlere ılık rezene çayıyla pansuman yapılabilir.

> Mide ekşimesi, yanması, gaz ve peklikte yemeklerden sonra 1 tatlı kaşığı veya 1 yemek kaşığı rezene balı yenir.

> Rezene yaprakları kıyılarak lapa durumuna gelinceye kadar kaynatılır. Lapa apsenin üzerine bağlanır. Geçinceye kadar 2-3 saatte bir yenilenir.

> Avrupa’da hastanelerde özellikle ameliyatlardan sonra hastalara su yerine rezene çayı verilir.

> Rezene likör, öksürük şekeri, parfüm üretiminde kullanılır.

> Yorgunluk ve halsizlik hallerinde öğle, akşam yemeklerinden sonra 1 çay bardağı şarabı içilir.

> Hayvan tedavisinde de yararlanılır.

> Rezene Avrupa’da yaygın yenen aromalı ve sağlıklı bir sebzedir.

> Tohumu için yetiştirilen rezenenin yenilebilir kökü yoktur. Sebze olarak yetiştirilen rezenenin de (Fenikulum Vulgare var. Azoricum) tohumundan çay yapılmaz. İki bitki yakın akrabadır.

> Beyaz ve yumruk büyüklüğünde olan sebze rezenede yüksek oranda vitamin ve mineral bulunur, ıspanak ve horoz mantarından sonra en yüksek oranda demir içeren bitkidir. 100 g sebze rezenede 110 mg magnezyum, 109 mg kalsiyum, 93 mg C vitamini vardır, yaklaşık 50 kaloridir.



Kommentare

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.